İdare Hukuku

Genel dava açma süresi, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür; özel kanunlarda daha kısa süreler öngörülebilir. Süre, işlemin öğrenildiği değil usulüne uygun tebliğ edildiği tarihten işler.

Bu süre içinde idareye başvurulması süreyi durdurur: idare altmış gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar. Bekleme süresinin yanlış hesaplanması, davanın süre yönünden reddine yol açar.

• Altmış günlük dava açma süresi
• Zımni ret ve üst makama başvuru
• Yürütmenin durdurulması talebi
• İstinaf ve temyiz yolları

İptal davasında işlem beş yönden denetlenir: yetki, şekil, sebep, konu ve maksat. Çoğu dosyada sonucu belirleyen, işlemin içeriği değil hangi makam tarafından ve hangi usulle tesis edildiğidir.

İptal kararı işlemi yapıldığı andan itibaren ortadan kaldırır ve idare kararın gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. Gereğin yerine getirilmemesi ayrıca tazminat sorumluluğu doğurur.

• Menfaat ihlali ve dava açma ehliyeti
• Sebep ve maksat unsuru yönünden denetim
• İptal kararının geriye yürüyen etkisi
• Kararın uygulanmaması hâlinde başvurulacak yollar

Tam yargı davası, idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesine yöneliktir. Sorumluluk kural olarak hizmet kusuruna dayanır; bazı hâllerde ise kusur aranmaksızın kusursuz sorumluluk esasları uygulanır.

Eylemden doğan zararlarda süre, zararın öğrenilmesinden itibaren işler ve dava açılmadan önce idareye başvurulması gerekir. Zararın miktarı sonradan artarsa talebin ıslah yoluyla artırılması mümkündür.

• Hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk
• İdareye ön başvuru zorunluluğu
• Maddi ve manevi tazminat kalemleri
• Talebin ıslahla artırılması

Disiplin süreçlerinde savunma hakkı biçimsel bir aşama değil geçerlilik şartıdır: savunma istenmeden ceza verilemez; isnat edilen fiil ile verilebilecek ceza açıkça bildirilmelidir.

Disiplin soruşturmasında ayrıca zamanaşımı süreleri işler. Fiilin öğrenilmesinden ve işlenmesinden itibaren geçen süreler, cezanın verilebilmesini engelleyebilir.

• Savunma alınmadan verilen cezanın akıbeti
• Soruşturma ve ceza zamanaşımı
• Atama, görevden uzaklaştırma ve nakil işlemleri
• Göreve başlatılmama işlemlerine karşı dava

İmar planına karşı dava, planın askı süresi içinde yapılan itiraz üzerine açılır. Askı süresi kaçırıldığında plana karşı doğrudan dava imkânı büyük ölçüde kapanır ve uyuşmazlık ancak uygulama işlemleri üzerinden yürütülebilir.

Kamulaştırmada bedel tespiti ve tescil davası idari yargıda değil asliye hukuk mahkemesinde görülür; buna karşılık kamulaştırma kararının kendisi idari yargının konusudur. Kamulaştırmasız el atmada ise fiilî ve hukuki el atma ayrımı hangi yargı yerine gidileceğini belirler.

• İmar planına askı süresinde itiraz
• Ruhsat iptali ve yıkım kararları
• Kamulaştırma bedelinin tespiti
• Kamulaştırmasız el atma

İdari para cezasına karşı gidilecek yer, cezayı öngören kanuna göre değişir: kural olarak sulh ceza hâkimliğine başvurulur, ancak bazı cezalarda idari yargı görevlidir. Süre kısadır ve tebliğden itibaren işler.

Peşin ödeme indiriminden yararlanmak, kural olarak karara karşı başvuru hakkını ortadan kaldırmaz; ancak ödemenin sonuçları ilgili kanuna göre değiştiğinden, ödemeden önce hangi düzenlemeye tabi olunduğu kontrol edilmelidir.